|
A) HİDROKARBONLARIN TANIMI
HK'lar karbon ve hidrojen içeren bileşiklerdir. Çok çeşitli şekillerde karşımıza çıkan HK'ların en yaygın görüleni petrol türevleridir. O nedenle, çoğunlukla eşanlamlı kullanılırlar.
B) HİDROKARBONLARIN KİMYASAL SINIFLAMASI
1. ALİFATİK HİDROKARBONLAR (Petrol Türevleri)
a) Kullanıldığı Yerler
- Benzin
- Fuel oil
- Jet yakıt
- Gaz yağı
- Tüp gaz
- Isıtma ve soğutmada
- Bebek ve güneş yağı
- Tiner
- Vernik
- Boya sanayi
- Kuru temizleme
- Sıvı mobilya cilası
- Çakmak gaz
- Lamba yağı
b) Toksisite Kliniği
Akut toksisite
- Bulantı, kusma, abdominal ağrı
- Pulmoner hasar, öksürük, takipne, ral
- Hipoksiye sekonder geçici SSS depresyonu veya eksitasyonu
- Enfeksiyon
- Pnömotosel
- Kronik Akciğer disfonksiyonu
- Başlıca toksisite nedeni aspirasyona bağlı akciğer sorunları olup; SSS tutulumu genellikle büyük miktarlardaki maruziyetlerde gerçekleşir.
Hospitalizasyon Kriterleri
- Başlangıç göğüs röntgenleri anormal olan semptomatik çocuklar
- İntihar amacıyla veya çok yüksek miktarda alanlar
- Hipoksik veya solunum sıkıntısı olan hastalar(röntgen bulgularına bakılmadan)
- Ciddi göğüs röntgen bulguları olan hastalar
Kronik toksisite:
- Davranış değişiklikleri
- Hareket bozuklukları(tremor,myoclonus,korea,ataksi)
- Konvulzyonlar
- Cilt irritasyonu
- İnhalasyon bağımlılığı kimyasal pnömonitislere yol açmaz. Nörolojik bulgular geliştirir (davranış değişiklikleri, hareket bozuklukları, pyramidal bulgular, konvulzyonlar)
2. AROMATİK HİDROKARBONLAR (benzen, paradiklorobenzen, toluen, ksilen)
a) Kullanıldığı Yerler
- Güve kovucu
- Tuvalet koku giderici
- Yapıştırıcılar
- Boya sanayi
- Reçine
- Patlayıcılar
- Vernik
- Tiner
Toksisite Kliniği:
A. Toluen için;
Akut Toksisite:
Oral:
- Taşikardi,
- Hipertansiyon,
- SSS depresyonu
- Orofarengial ve gastrik ağrı, bulantı, kusma, diyare.
İnhalasyon:
- Disritmiler,
- Solunum yolu irritasyonu, bronkospazm, pulmoner ödem, pnömoni
- SSS eksitasyonunu takiben depresyon, konvulzyonlar,
- 10000 ppm üzerinde genel anestezi,
- Bulantı kusma, diyare
Kronik Toksisite:
- Disritmiler
- Dilate kardiyomyopati
- Solunum yetmezliği
- Reflekslerde hiperaktivite
- Periferik nöropati
- Kişilik değişiklikleri
- Tremor
- Duygulanım değişiklikleri
- Hafıza kaybı
- Nadiren hepatorenal yetmezlik
- Geçici distal renal tubuler asidoz
- Hiperkloremik metabolik asidoz
- Hipokalemi, hipofosfatemi, rabdomyoliz, ciddi kas zayıflıkları
- Bizar davranış değişiklikleri
- Ani ölüm
B. Benzen için;
Akut Toksisite:
- Oral mukozada yanma hissi
- Hepatik toksisite
- PNP
- Taşikardi
- Önce SSS eksitasyonu sonra depresyonu
- Somnolans, bilinç kaybı, delirium
- Kimyasal pnömoni
- Baş dönmesi
- Eksitasyon
- Dispne
- Öfori
- Koma ve ölüm
Kronik Toksisite:
İnhalasyon:
- Trombositopeni, lökopeni, aplastik anemi
- Lösemi
- Başağrısı, baş dönmesi, irritabilite nöropatiler,
- Anormal EEG bulguları
- Diabet
C. Ksilen için;
Akut Toksisite:
Oral: 50mg/kg veya 15-30 ml'si tahmini letal dozdur.
İnhalasyon: 1000 ppm konsantrasyonda hayati tehlike yaratır.
Kronik Toksisite:
- Dermatit
- Dispne, bronşit
- Konfüzyon
- Baş dönmesi, başağrısı
- Korku, endişe
- Hafıza kaybı
- Tremorlar
3. KLORLU (HALOJENLİ) HİDROKARBONLAR:
a) Kullanıldığı yerler:
- İnsektisitler
- Reçine
- Mikroskop indeks sıvısı
- Vernik
- Buzdolabı gazı
- Leke çıkarıcı
- Kuru temizleme
- Yangın söndürücü
b)Toksisite kliniği:
Akut toksisite (genelde inhalasyonladır)
- SSS depresyonu
- Solunum depresyonu
- Psikomotor değişiklikler
- Kranial nöropatiler
- Renal ve hepatik toksisite
- Kronik toksisite:
- Sentrilobuler hepatik toksisite
- Hipotansiyon
- Aritmi
- Üst solunum yollarında irritasyon
4. FLORLU HİDROKARBONLAR
Kullanıldığı yer: Freon (buzdolabı gazı)
5. TERPENLER
a) Kullanıldığı yerler:
- Turpentine (neft yağı)
- Pine oil (çam yağı)
b)Toksisite kliniği:
- Oral toksisite:
- Abdominal ağrı
- Taşikardi
- Dispne
- Aspirasyon
- Ateş
- Glukozuri, hematüri, albuminüri, anüri
- Eksitasyon, deliryum
- Ataksi, vertigo, stupor
- Konvulzyonlar ve koma
- İnhalasyon:
- Müköz membran irritasyonu
- Hiperpne
- Vertigo
- Taşikardi
- Başağrısı, halusinasyon, konvulzyon
C) HİDOKARBON ZEHİRLENMELERİNDE TEDAVİ:
ORAL MARUZİYETTE TEDAVİ:
1. KUSTURMA: Hiçbir hidrokarbon türevinde önerilmez.
2. GASTRİK LAVAJ: Saf petrol türevlerinde yapılmaz. Sistemik toksisite riski yüksek olan hidrokarbon türlerinde ise alınan miktar, maruziyet zamanı göz önüne alınarak küçük flexibl nazogastrik tüple ve su ile yapılabilir. (5ml.'nin üzerindeki Ksilen maruziyetlerinde ilk 1 saat içinde yapılabilir.)
3. AKTİF KÖMÜR: Absorban olmayıp,aspirasyon riskini artırdığından önerilmez.(kerosen,neft yağı,toluen ve benzen maruziyetlerinde kullanılabilir.)
4. SOLUNUM TAKİBİ
5. O2 TEDAVİSİ
6. ENTÜBASYON
7. SIVI-ELEKTROLIT DENGESİ TAKİBİ
8. EKG-VİTAL BULGU TAKİBİ
9. STEROID TEDAVİSİ
10. ANTİBİYOTİKLER
11. EKSTRAKORPOREAL MEMBRAN OKSİJENASYONU
İNHALASYON İLE MARUZİYETTE TEDAVİ:
- Hastanın ortamdan uzaklaştırılması
- İnhalasyon ile maruziyet halinde
- Solunum güçlüğü yönünden değerlendirilmesi
- O2 uygulanması
- Mekanik ventilasyon
- Beta 2 agonistler ve kortikosteroid aerosol
- Sıvı elektrolit dengesinin takibi
- EKG ve vital bulgu takibi
- Eğer öksürük, nefes almakta güçlük varsa solunum yolları irritasyonu, bronşit ve pnomoni yönünden değerlendirilmeli
- Hipokalemi, hipokalsemi ve asidoz açısından değerlendirilmeli
- Ventrikuler taşikardi halinde lidokain ve amidarone kullanılabilir
- Aşırı hidrokarbon buharına maruziyet ile pulmoner ödem gelismesi 72 saate kadar gecikebilir. Hastaya fazla sıvı yüklemekten kaçınılmalı
GÖZ VE CİLT TEMASI İLE MARUZİYETTE TEDAVİ:
Göz teması halinde;
- Bol su ile en az 15 dk irrigasyon
- İrritasyon, ağrı, şişme, fotofobi, lakrimasyon devam ederse göz konsültasyonu
- Cilt teması halinde
- Kontamine kıyafetler çıkarılmalı
- Sabun ve su ile cilt yikanmalı
- Topikal tedavi
|
